Eksempel fra Tinn: Å dra i flokk mot felles mål
Skrevet av Unni Boksasp
Korleis kan ein bygge opp eit godt miljø for opplæring i folkemusikk- og dans for barn og unge i ein kommune? Og korleis kan ein få til eit godt samarbeid mellom ungar/ungdommar/ foreldre og kulturskule/ skule/ kommune og frivillige organisasjonar?
Det er vanskeleg å gje klare svar på desse spørsmåla, for kvar kommune har ulik historie og struktur, så det finst ikkje nokon fasit. Men eg vil prøve å gje nokon råd og tips basert på mi erfaring som pedagog, musikar og eldsjel gjennom ein 15-årsperiode i Tinn i Telemark. Der gjekk vi frå å ha tre fele-elevar i 2005 til å ha ca 70 barn og unge som deltok i folkemusikk-undervisninga i kommunen ca ti år etterpå. Eg har laga ei 10- punkts liste med tips og råd:
1. Arbeid fram gode nettverk og samarbeidspartar
Her er det viktig å ta utgangspunkt i kva som finst av ressursar på staden ein vil starte. Det handlar mest om å finne personar som vil noko, som er positive og driftige og som er innstilt på å samarbeide. Dersom ein får ei god samling med gode folk, kan ein få til det mest utrulege! Kan ein knyte saman og lage samarbeid mellom kulturskulen, skulen og spelemannslag eller ungdomslag, dansarring, swingklubb, bygdelag, samfunnhus el.l. Lag eit driftig styre (eller gå inn i eit allereie etablert styre og få med fleire positive eldsjeler) og avtal samarbeid mellom fleire partar.
2. Ofte handlar det om økonomi
Kommunen har ofte dårleg råd og kulturskulen har få stillingsressursar. Her må en difor tenkje litt langsiktig (sjå 5- årsplana lengre nede). Men ein kommune vil alltid vera med på ei suksesshistorie! Så ein kan starte i det små og jobbe seg oppover. Om ein har eit godt styre, kan ein få gjort ein god del lobby-verksemd inn mot politikarar. Og det finst mange støtteordningar ein kan nytte seg av i starten for å etablere nye tilbod. Det er også fullt muleg å starte opp utan å vera knytt opp mot ein kommunal kulturskule. Men det kan vera bra for det langsiktige arbeidet å få arbeidet inn i faste, forpliktande (for kommunen) former.
3. Gode pedagogar er gull!
Det er dei som står i «førstelinja» og syter for at ungane og ungdommane vil bli med og trivast. Her trengs det både dyktige pedagogar, eit godt arbeidsmiljø, jamt med påfyll og inspirasjon og god organisering av arbeidet. Og at lærarane er involverte i den felles planlegginga av drifta. Det er alltid bra for elevane at lærarane har det bra og trivast ilag. Det kan vera fint å hjelpe til med organisering, engasjere foreldre til å delta og ta ansvar osb. Her er det viktig med tillit, og at både kulturskolen som arbeidsgjevar og pedagogane sjølve forstår verdien av at pedagogane er med elevane på t.d. sjokoladekappleik, stemner, konsertar, dansefester, andre kappleikar eller festivalar osv.
Dersom pedagogane er frilansmusikarar/-dansarar er det viktig å legge til rette for fleksible timeplaner. Det at dei er ute og turnerer, gjev ofte fleire positive ringvirkingar ved at elevane får bli med på konsertar både som publikum og kanskje til og med på scena. Sjå på det som eit pluss og ein fordel sjølv om det krev litt meir organisering. Gjestelærarar og samarbeidsprosjekt kan vera eit fint avbrekk både for elevar og lærarar.
4. Ha felles prosjekt
Kjensla av fellesskap er viktig, og det å arbeide med felles prosjekt (gjerne på tvers av grupper, alder og disipliner) skaper samhald og mestring. Det kan vera alt frå at den yngste dansegruppa skal danse i barnehagen, at ein reiser ilag på sjokoladekappleik eller anna kappleik, at ein lagar ein stor programkveld eller dansefest med alle elevane eller at ungdomsgruppa deltek på UKM eller Norske talenter. I tillegg til at det er moro og bra for elevar, lærarar og foreldre, gjer det også at elevane blir synlege, at kanskje fleire vil bli med og at kommunen o.l. ser at det blir jobba godt.
Ein av dei store styrkane til folkemusikken er at aktiviteten kan gå på tvers av generasjonane. Det å legge til rette for dette er både hyggeleg og miljøskapande. Ein kan t.d. invitere foreldre til dansekurs der ungane er instruktørar, lage dansefestar for alle, reise på kappleikar og stemner der ein involverer foreldra som hjelparar, sjåførar, vakter, fotografar, hjelp med bunader, stemme feler (kanskje ikkje kven som helst...:-).
Det å invitere inn foreldra som medlemmar i spelemannslaget og styret gjer at fleire forstår korleis aktiviteten foregår, og skaper engasjement. Ein kan t.d. bestemme at alle ungar på folkemusikk i kulturskolen får gratis medlemskap i spelemannslaget.
5. God organisering og planlegging er viktig
Her ligg mykje av nøkkelen til eit godt samarbeid. Det er mykje jobb å administrere dersom ein har både individuell undervisning, gruppeundervisning og fellesundervisning for mange elevar. I tillegg skal ein samkøyre og ha oversikt over både aktiviteten til spelemannslaget (eller andre lag ein er knytt til) og resten av kulturskolen. Ein bør kjenne både elevane, foreldra og sjangeren sin eigenart godt for å gjere dette på ein god måte, og det er bra å forstå kvardagskabalen for foreldra og ungane/ ungdommane. Det kan også vera bra å hugse at folkemusikk/ -dans er ein aktivitet som går føre seg i eit miljø og i ein flokk. Det er ikkje sikkert at eit kommunalt dataprogram er det beste til å administrere dette. Det kan vera lurt at ein av folkemusikk- lærarane har det overordna ansvaret for å planlegge all folkemusikk-undervisning samtidig. Da blir det lettare å få til felles møtepunkt og samarbeid. I terminlistene til elevane kan ein legge inn samarbeidsprosjekt med andre miljø, kappleikar, stemner, talent-prosjekt, felles-konsertar i terminlistene. Veldig bra om den som administrerer sit i styret i spelemannslaget (eller kva for eit lag ein er knytt til) og kan kommunisere begge vegane.
6. Kontakt med lokalmiljøet
Dersom ein er heldig og har tradisjonsbærarar i nærmiljøet, så inviter dei inn. Gjerne dansarar, men også andre som t.d. spelemenn, songarar, forteljarar, handtverkarar osb. Dette kan vera inspirerande både for dei, for ungane og for lærarar og lokalmiljø. Involver gjerne både foreldre og spelemannslaget el.l. for å lage gode rammer kring slike møter.
7. Gode lokaler er fint
Det kan vera mange slags lokaler ein får tildelt dersom ein skal undervise på ettermiddag/ kveld i ein kommune. Her er det lurt å gjere seg kjent og vite kva som er viktig for dei ulike disiplinane. Kanskje ein kan få til eit samarbeid med det lokale samfunnshuset? Staden ein underviser på kan vera med på gje elevane tryggheit og ei kjensle av tilhørigheit. Dersom ein t.d. skal undervise i dans, bør det vera eit golv som ikkje er av stein/ flis. Det bør heller ikkje vera trafikk av folk som kjem og går i rommet. Og det er slitsomt med rom der alle lydar blir store, eller der ein må rope for å bli høyrd. Skal ein undervise mange yngre ungar, er det bra med minst muleg forstyrrande element (trillestolar, gøymestader, søsken/ foreldre som sit omkring, store vindu ut mot skuleplassen osv). Eit felles område til å sitje ned og prate og drikke kaffe/ saft og evt gjere lekser og ete kan vera fint å ha.
8. Lag ei langsiktig plan med FELLES MÅL og arbeide målretta mot desse.
Sjå døme nedanfor på den første 5-årsplan vi hadde i Tinn.
9. Samarbeid på tvers av kommunar og fylke
Å bygge nettverk på tvers av både geografi og kulturuttrykk er bra. Særleg dei eldste elevane treng påfyll og større utfordringar som ikkje alltid er så lett å gje dei i lokalmiljøet. Oppfordre dei til å bli med på talentprosjekt og organiserte kurs rundt om i landet. Det skaper miljø og samhald og gjev inspirasjon til å jobbe vidare.
10. Ein kjem mykje lengre med godt humør og tillit enn med klaging og syting :-)
Døme: den første 5-årsplan vi hadde i Tinn:
FOLKEMUSIKKSATSING I TINN 2009 - 2014
Eit samarbeid mellom Kulturskolen, Spelemannslaget og frivillige
MÅL
1. Skape eit aktivt og breitt miljø for spel, dans og kveding blant barn, ungdom og vaksne i Tinn. Auke medvitet om den sterke og særeigne folkemusikktradisjonen frå Tinn så tinndølane blir stolte av den!
2. Vi skal ha minst 30 kvedarelevar, 50 danseelevar og 15 feleelevar i kulturskolen. 1/3 av desse skal nå eit høgt nivå for sine alderstrinn.
3. Alle elevane som har gått på skule i Tinn skal ha sett tinnspringar, ha prøva å danse tinn- gangar, ha lært nokon songar frå Tinn og høyrt historia om Knut Dahle og Edvard Grieg.
KORLEIS NÅ MÅLA:
1. Satse breitt frå starten med kvedargrupper, dansegrupper og nybyrjargrupper på fele. Dei vidarekomne elevane må få individuell opplæring i tillegg til gruppeundervisninga.
2. Ha lærekrefter i kveding, dans og spel (nybyrjarar og vidarekomne) i kulturskolen.
3. Engasjere foreldra til ungane. T.d. arrangere kurs i dans/ song for vaksne.
4. Skape eit MILJØ. T.d ha øvingane i spel, song og dans på same staden og same dagen. Slik blir det enklare å få til fellesprosjekt på tvers av disiplinane. Og lærarane kan møtast og ta ein kaffekopp i felles pausar. Foreldre som ventar kan ta ein kaffekopp osv.
5. Vere flinke til å reise på sjokoladekappleikar og andre kappleikar som passar ungane. Gjerne med buss! Informere familiane om konsertar og kappleikar dei kan reise på. Knyte nettverk med andre kommunar i Telemark og Buskerud som driv med rekruttering. Oppmode ungane til å reise på UngFolk.
6. Arrangere konsertar, åleine og i lag med innleigde, profesjonelle musikarar/ dansarar. Etter desse konsertane kan det godt vere dans for både vaksne og ungar.
7. Lage to undervisningsoppplegg for ”Den kulturelle skolesekken”, eitt for 4. klasse og eitt for 8. klasse. Desse skal innehalde dans og song frå Tinn og t.d. bestå av ei framsyning (gjerne med ungar som syng/ dansar i tillegg til dei vaksne), ein kursdel der dei lærer gangar og litt halling + nokon songar. Dette må planleggast i lag med kulturskolerektor og kultursjef så det passar inn i plana for ”Den kulturelle skolesekken” i Tinn.
8. Dei eldste elevane i dei ulike disiplinane skal ha eit program som dei kan framføre med spel, song og dans. Dette må vi reklamere for i kommunen, for bedrifter, turistkontoret, hotella osb. Vi må få informasjon om Ungdommens kulturmønstring så vi kan sende elevar dit.
Lykke til!